Beskid Sądecki i Beskid Niski

widok na góry, niebieskie niebo z chmurami, zielone łąki, różowe kwiaty na pierwszym planie
Beskid Sądecki i Beskid Niski niczym dwaj wartownicy pilnują granicy polsko-słowackiej, a metaforycznie rzecz ujmując – tradycji i zdrowia. Obejmują swoim zasięgiem teren od Dunajca aż po wschodnią granicę województwa małopolskiego. Bogaty i różnorodny charakter braci-wartowników sprawia, że mają oni wielu przyjaciół, którzy bez względu na pogodę i upodobania do spędzania wolnego czasu, znajdą atrakcje spełniające ich oczekiwania. Możesz do nich dołączyć!

Beskidy urzekają spokojnym pięknem, oferując bezpieczne szlaki i przepiękne krajobrazy. Pomimo odmiennego charakteru i wysokości, mają wiele wspólnego: cenione uzdrowiska, liczne zabytki drewniane, tradycje kulturowe i wydarzenia, które zapisały się w historii świata. Podczas I Wojny Światowej pod Gorlicami doszło do przełamania frontu wschodniego - wojska niemieckie i austro-węgierskie pokonały, zmuszając do odwrotu, wojska rosyjskie. Co roku w Sękowej odbywa się inscenizacja historyczna upamiętniająca to wydarzenie. Polegli w bitwie zostali pochowani na cmentarzach wojennych, np. na Magurze Małastowskiej, gdzie przebiegała linia frontu. Znacznie wcześniej Ziemię Gorlicką rozsławiły złoża ropy, którą na tym terenie na skalę światową zaczęto wydobywać w latach 50-tych XIX w. Za jednego z pionierów przemysłu naftowego uważa się Stanisława Jabłonowskiego. Wybudował on pierwszą kopankę, dzięki której ropę wyciągano wiadrami głęboko spod ziemi.

Dla miłośników przyrody

Jeśli szukasz spokoju, w otoczeniu beskidzkiej przyrody, znajdziesz go bez wątpienia w Magurskim Parku Narodowym, który utworzono w 1995 r. na terenie Beskidu Niskiego. Odnotowano tu prawie 800 gatunków roślin i 200 gatunków zwierząt, wśród których można spotkać rzadkie lub zagrożone wyginięciem ptaki (orzeł przedni, orlik krzykliwy, puchacz i trzmielojad), motyle (niepylak mnemozyna, paź żeglarz, paź królowej) czy chrząszcze (nadobnica alpejska i kozioróg bukowiec), lub natknąć się na duże ssaki drapieżne. Park powstał na terenach, które do 1947 r. zamieszkiwali górale ruscy – Łemkowie. Znajdują się tu liczne zabytki w postaci przydrożnych figurek i kapliczek, cerkwi czy kościółków. 

Jedną z atrakcji jest Jezioro Klimkówka - uwiecznione w filmie „Ogniem i mieczem”, na którym można uprawiać windsurfing. 

Beskid Sądecki szczyci się Popradzkim Parkiem Krajobrazowym, na terenie którego utworzono obszar Natura 2000 „Ostoja Popradzka” oraz wiele ścieżek dydaktycznych i ornitologicznych, m. in. na stokach Góry Parkowej, Jaworzyny Krynickiej, czy w Łopacie Polskiej. Dzięki uzdrowiskom słynącym z wód leczniczych, PPK uważany jest za jeden z najatrakcyjniejszych terenów w Polsce. Znajduje się tutaj 13 rezerwatów przyrody, z których szczególnie godne uwagi są Kłodne nad Dunajcem, Obrożyska i Pusta Wielka. Podczas zwiedzania grzechem jest pominąć enklawę przyrodniczą „Bobrowisko” w Starym Sączu, chłodne wyziewy dwutlenku węgla w Tyliczu i Złockiem – zwane mofetami, staw „Czarna Młaka” koło Muszyny, czy fantazyjną platformę widokową w kształcie spirali w Woli Kroguleckiej oraz drewnianą ścieżkę wśród drzew i wieżę widokową w Słotwinach w Krynicy-Zdroju

Dla miłośników muzeów i skansenów

W muzeach i skansenach zlokalizowanych m. in. na terenie Nowego Sącza, Krynicy, Starego Sącza, Gorlic, Muszyny i Łosia zgromadzono cenne eksponaty z różnych epok i dziedzin ludzkiej aktywności.

Główna siedziba Muzeum Okręgowego w Nowym Sączu od 2018 r. znajduje się w zabytkowym budynku dawnego Banku Austro-Węgierskiego. Po modernizacji podkreślono reprezentacyjny charakter klatki schodowej i głównej sali na najwyższej kondygnacji, gdzie odbywają się wystawy zmienne, spotkania i koncerty. W oddziałach i filiach Muzeum Okręgowego zgromadzono eksponaty, obrazujące nietuzinkową historię i kulturę mieszkańców Beskidów.

W Sądeckim Parku Etnograficznym w Nowym Sączu znajduje się ponad kilka tysięcy eksponatów prezentujących kulturę ludową Lachów, Pogórzan, Górali Łąckich, Łemków i Cyganów Karpackich. Mieści się tu m. in. kilkanaście zagród chłopskich z charakterystycznymi zabudowaniami wiejskimi. Ewenementem na skalę krajową są odtworzone świątynie trzech wyznań: cerkiew św. Dymitra Męczennika z Czarnego, drewniany XVIII-wieczny kościół śś. Piotra i Pawła z Łososiny Dolnej oraz kościół ze Świniarska, który pierwotnie służył kolonistom wyznania protestanckiego.

Obok Parku Etnograficznego powstało Miasteczko Galicyjskie na wzór XIX-wiecznych galicyjskich miast. Obejrzeć w nim można starosądecki ratusz i dwór szlachecki z Łososiny Górnej, w których znajduje się ośrodek konferencyjno-szkoleniowy, remizę straży pożarnej oraz dwa budynki mieszkalne, a w nich zaaranżowane: pracownia zegarmistrzowska i warsztat garncarza. 

Klasyczną sztukę podziwiać można w Galerii Marii Ritter w Nowym Sączu, mieszczącej się na pierwszym piętrze zabytkowej, 200-letniej kamienicy. W zbiorach po sądeckiej malarce znajdują się: obrazy olejne, akwarele, grafiki, rysunki, kolaże, rzeźby i malowidła ścienne. Wygląd wnętrza wprowadza gości w atmosferę mieszkań dawnego mieszczaństwa.

Z kolei w Muzeum Nikifora w Krynicy przedstawiona jest twórczość jednego z najsłynniejszych na świecie przedstawiciela prymitywizmu  – Nikifora Krynickiego, właściwie Epifaniusza Drowniaka. Część dokumentacyjną wystawy stanowią pamiątki po artyście oraz poświęcone mu publikacje. Muzeum jest również miejscem prezentacji wystaw znanych artystów z kręgu sztuki nieprofesjonalnej i ludowej. W Tyliczu znajdziemy Muzeum Dziejów Tylicza, które oprócz ekspozycji etnograficznych posiada kolekcję poświęconą Konfederacji Barskiej.

Pamiątki po sławnych mieszkańcach Starego Sącza można oglądać w tamtejszym Muzeum Regionalnym. Zebrane w Domu na Dołkach eksponaty ukazują historię miasta, wyroby rzemieślnicze, militaria, a także dzieła sztuki. Kamienica, która jako jedyna przetrwała wielki pożar z 1795 roku i zachowała XVII-wieczny, barokowy charakter, nazwę zawdzięcza umieszczeniu jej w najniższym (kiedyś) miejscu rynku, albo jak mówi inna legenda od dołów wykopanych w podziemiach kamieniczki przez miejscowego grabarza. 

Wśród placówek muzealnych nie brakuje takich, które przypadną do serca szczególnie dzieciom, np. Dom Starostów w Muszynie, w którym obecnie prężnie działa miejscowy ośrodek kultury, Muzeum Zabawek w Krynicy prowadzone przez małżeństwo pasjonatów, w którym znajdują się zabawki z niemal wszystkich epok, czy Zagroda Maziarska w Łosiu, gdzie oglądać można stroje i przedmioty codziennego użytku należące do dawnych handlarzy ropą. 

Dla miłośników aktywnego wypoczynku

Gęsta sieć szlaków turystycznych umożliwia dotarcie do wszystkich najatrakcyjniejszych zakątków regionu. Beskidy oferują turystom szlaki piesze, rowerowe, konne, biegowe, narciarskie, ale również kolejki górskie i centra rekreacji. W Krynicy-Zdroju znajdują się dwie kolejki: na Górę Parkową i na Jaworzynę. Ta ostatnia jest najdłuższą w Polsce kolejką gondolową.

Spośród szlaków pieszych do szczególnie godnych polecenia należą czerwony Główny Szlak Beskidzki, niebieski szlak Żegiestów Zdrój – Leluchów. Najciekawsze trasy rowerowe to żółty szlak rowerowy Wysowa Zdrój – Regietów – Wysowa Zdrój, która pozwala zobaczyć drewniane cerkwie połemkowskie w okolicach Wysowej-Zdroju. Przez Beskidy prowadzą również trasy VeloDunajec i VeloNatura oraz AquaVelo łącząca Krynicę z Muszyną.

W Beskidach funkcjonuje wiele stadnin i ośrodków jazdy konnej – jest to aktywność bardzo popularna w regionie. W Gładyszowie znajduje się największa w Europie stadnina koni huculskich. Organizowane są tu jazdy indywidualne i grupowe dla turystów, nauka jazdy konnej z instruktorem, rajdy konne, przejażdżki bryczkami i kuligi. Wokół centrum wytyczono około 100 km oznakowanych tras konnych. Co roku we wrześniu organizuje się tutaj trzydniowe Dni Huculskie. Szlak konny warty polecenia to Rytro – Uhryń – Hańczowa – Nieznajowa – Kotań – Olchowiec, fragment Transbeskidzkiego Szlaku Konnego, który na opisywanym terenie z leżącego w Beskidzie Sądeckim Rytra, prowadzi do znajdującego się już w Beskidzie Niskim Olchowca. Szlak przebiega przez teren Magurskiego Parku Narodowego.

Oferta aktywności sportowych w sezonie zimowym jest tak bogata, że nie sposób wymienić wszystkiego. Do najchętniej wybieranych przez turystów należą: narciarskie szlaki biegowe, narty śladowe, skitury i rakiety śnieżne. Beskid Sądecki i Niski szczyci się ośrodkami narciarskimi na najwyższym poziomie, spośród których nie można pominąć: Słotwiny Arena, Henryk, Jaworzyna Krynicka, Tylicz Ski, Master Ski i Wierchomla. Dopiero rozpoczynający swoją przygodę z nartami mogą skorzystać z mniejszych wyciągów, takich jak: Kokuszka, Kamianna, Magura Ski Park oraz Smerekowiec.

Odwiedzający Beskidy warto skorzystać z bogatej oferty ośrodków stacjonarnych, w których można się bawić równie dobrze, jak na szlakach. Do najchętniej odwiedzanych należą parki linowe Ablandia w Rytrze, park linowy w Wysowej, całoroczny park linowy w Krynicy przy ul. Czarny Potok oraz letni park linowy "Mamut" przy szczycie Góry Parkowej w Krynicy, Centrum Sportów Zimowych w Ptaszkowej oraz Centrum Rekreacji i Sportu Zapopradzie. Miłośnicy wodnego szaleństwa w sezonie letnim mogą wziąć udział w spływie Popradem.

Dla miłośników uzdrowisk

Warto udać się do Beskidu Sądeckiego i Niskiego, aby odpocząć. Równowagę zarówno ducha, jak i ciała, przywracają wody, doceniane ze względu na swoje walory smakowe i lecznicze. Parafrazując przysłowie, można rzec, że Beskid uzdrowiskami stoi. Przez cały rok w wielu górskich  miejscowościach przebywają turyści, którzy przyjeżdżają tu, aby podreperować zdrowie. Najbardziej cenionymi uzdrowiskami są:

Krynica-Zdrój, zwana perłą polskich uzdrowisk. Ma nie tylko cechy europejskich kurortów: deptak, stylowe pensjonaty czy domy zdrojowe, ale przede wszystkim pijalnie wód, w których dostępnych jest większość miejscowych skarbów natury – 23 ujęcia wód mineralnych, z najpopularniejszą „Kryniczanką“, a także źródłami Słotwinka, Jan i Zuber. 

Wapienne jest jedną z najstarszych w Polsce miejscowości uzdrowiskowych. Zdroje siarczkowe wykorzystuje się tu do leczenia chorób układu ruchu i chorób reumatycznych. Przed wojną miejscowość słynęła z wydobycia ropy naftowej, a także jako ośrodek kamieniarski, a do dziś jest zamieszkana przez kilka łemkowskich rodzin. W uzdrowisku wykorzystywana jest borowina oraz średnio zmineralizowane wody siarczkowe ze źródeł Kamila, Marty i Zuzanny.

Piwniczna-Zdrój specjalizuje się w leczeniu chorób układu oddechowego, trawiennego i profilaktyce narządów ruchu. Spróbujemy tu np. wody „Piwniczanki“. Wokół miejscowości znajdują się doskonałe tereny turystyczne i spacerowe, atrakcyjne latem i zimą oraz źródła wód mineralnych, z których większości można zaczerpnąć smacznej, leczniczej wody wypływającej wprost z ziemi lub litej skały. Źródła znajdziemy też w pięknie położonych dolinach Beskidu Sądeckiego w Łomnicy - Zdroju czy Wierchomli. 

Muszyna – niegdyś centrum rozległych dóbr zwanych „państwem muszyńskim“, dziś jest chętnie odwiedzana przez cierpiących na dolegliwości układu oddechowego oraz choroby układu trawiennego.

Wysowa-Zdrój to niewielkie uzdrowisko, z którego pochodzi słynna woda mineralna „Wysowianka”. W tamtejszym parku zdrojowym można spróbować wód leczniczych ze zdrojów: Józef, Franciszek, Henryk, Słone i Bronisław. Są one zalecane w leczeniu chorób układu oddechowego, pokarmowego i moczowego.  

 

Multimedia