Stary Sącz jest jednym z najstarszych i najpiękniejszych polskich miast

Widok na klasztor klarysek.
Stary Sącz, wyjątkowe miasto w Kotlinie Sądeckiej położone na szlaku bursztynowym, to jedno z najstarszych miast w Polsce. Perełka Sądecczyzny i rezerwat urbanistyczny. Miasto kapliczek, św. Kingi i przyjaźni polsko-węgierskiej. Miejsce, z którym związane były losy wielkich postaci. Brukowe uliczki i zabytkowe elewacje kamienic wokół rynku zachwycają i sprawiają wrażenie, że czas zatrzymał się w miejscu. Czy rzeczywiście atmosfera miasta jest unikatowa? Warto przekonać się o tym osobiście.

Rynek w Starym Sączu: magia galicyjskiego miasteczka

W Starym Sączu zachowany został średniowieczny układ miasta lokowanego na prawie magdeburskim. Nic więc dziwnego, że wszystkie drogi prowadzą do rynku – wizytówki miasta. To niezwykle urokliwe miejsce, zachwycające pozostałościami klimatu galicyjskiego miasteczka. Zabudowa Starego Sącza jest unikatowa. Rynek usytuowany jest na planie kwadratu i wyłożony naturalnymi otoczakami. Niegdyś drewniana zabudowa spłonęła w pożarze w XVIII wieku, budynki dziś są murowane i zachowało się 22 z nich. Ogień strawił także budynek ratusza, który nigdy nie został odbudowany, ale jego kopię można podziwiać w Miasteczku Galicyjskim w Nowym Sączu. Jedynymi świadkami pamiętającymi okres, w którym przy rynku znajdował się ratusz, jest zabytkowa studnia i posadzone w sąsiedztwie ratusza lipy. Na uwagę zasługują domy podcieniowe wokół rynku, które chroniły przed deszczem podczas słynnych jarmarków starosądeckich.

Wśród budynków wyróżnia się przede wszystkich Dom na Dołkach – siedziba Muzeum Regionalnego. Niezwykle ciekawym budynkiem jest oficyna Raczków, do której warto zajrzeć do wnętrza zdobionego malowidłami ściennymi autorstwa Józefa Raczka. Spacerując po rynku warto zwrócić także uwagę na siedzibę Centrum Kultury im. Ady Sari, gdzie wcześniej mieścił się żydowski szynk i  oberża słynąca z „fortunki” – gry przypominającej ruletkę. Kamienice przy rynku w Starym Sączu pamiętają też historie wybitnych postaci. W jednej z nich mieści się dom księdza Leopolda Kmietowicza, który by jednym z przywódców powstania chochołowskiego. W innej z kolei urodził się ksiądz Józef Tischner, a kolejna przypomina o rodzinie Szncerów, z której wywodziła się słynna śpiewaczka operowa Ada Sari.

Rynek tętni życiem o każdej porze roku, a kawiarnie i restauracje zlokalizowane w otaczających go niewysokich kamieniczkach zachęcają do odpoczynku i zatrzymania. Jest również miejscem organizowania imprez kulturalnych i artystycznych.

Klasztor Sióstr Klarysek

Przez wielu za najbardziej atrakcyjny zabytek Starego Sącza jest uznawany Klasztor Sióstr Klarysek, którego mury ufundowane zostały przez księżną, żonę Bolesława Wstydliwego, św. Kingę. Kompleks klasztorny jest otoczony murami, do jego wnętrza prowadzi brama z wieżą zegarową. Po wejściu na dziedziniec przed zwiedzającymi ukazują się muzeum klasztorne (dawny dom kapelana), ołtarz polowy, zdobiona furta klasztorna oraz imponujący kościół gotycki pod wezwaniem  świętej Trójcy. Wnętrze tej świątyni skrywa piękny barkowy wystrój. Prezbiterium składa się z trzech ołtarzy, których rzeźbiarska oprawa została wykonana przez Baltazara Fontanę, włoskiego rzeźbiarza i architekta. Na szczególną uwagę zasługuje barokowa ambona przedstawiająca tzw. drzewo Jessego, czyli drzewo genealogiczne rodu Jezusa. Warto zatrzymać się na chwilę przy kaplicy św. Kingi, gdzie znajduje się drewniana figura księżnej z XV wieku oraz srebrna trumna z relikwiami. Ściany zdobi polichromia Feliksa Derysarza przedstawiająca sceny z życia św. Kingi.

Drugim zabytkiem sakralnym, do którego warto zajrzeć choć na chwilę to kościół św. Elżbiety Węgierskiej pochodzący z XIV wieku, po pożarze został gruntownie odrestaurowany na początku XIX wieku. W Starym Sączu zachował się jedyny w Polsce ołtarz papieski, który nie został zdemontowany po pielgrzymce Jana Pawła II w czerwcu 1999 roku. Obiekt znajduje się w pobliżu dworca kolejowego. To miejsce stało się centrum pielgrzymkowym, do którego przybywają pątnicy z całej Polski ze Słowacji i Węgier.

To właśnie tu Jan Paweł II wspominał swoje turystyczne wędrówki w Beskidzie Sądeckim i Gorcach:

„Jesteśmy tu w Starym Sączu. Stąd wyruszamy ku Dzwonkówce, Wielkiej Raczy, na Przechybę. Dochodzimy do Wielkiej Raczy. Wracamy na Przechybę i schodzimy, albo zjeżdżamy na nartach. Z Przechyby do Szlachtowej i do Krościenka. W Krościenku na Kopiej Górce jest centrum Oazy. W Krościenku przekraczamy Dunajec, który płynie razem z Popradem w kierunku Nowego i Starego Sącza. I jesteśmy w Sączu z powrotem”.

Którędy wędrował biskup i kardynał Karol Wojtyła, przyszły papież Jan Paweł II? ZOBACZ

Ślady węgierskie i żydowskie

Stary Sącz jest miastem wielokulturowym, o czym przypomina choćby pochodzenie św. Kingi, która była królewną węgierską. Przy klasztorze, w zacisznej uliczce naprzeciwko baszty znajduje się źródełko, z którego, według wierzeń, wypływa lecznicza woda. Według legendy święta Kinga wbiła w tym miejscu laskę, która dzień później zamieniła się w dorodną lipę. Święta kazała w tym miejscu wybudować studnię, a starosądeczanie i mieszkańcy okolic do dziś czerpią wodę w tym miejscu. Przy źródełku znajduje się jedna z wielu kapliczek upamiętniających świętą Kingę, które znajdują się w różnych miejscach w mieście.

Nieopodal klasztoru znajduje się również bardzo ciekawy obiekt – drewniana brama Seklerska, która jest śladem Seklerów, grupy etnicznej uznawanej za odmianę Węgrów zamieszkującej wschodnią część Siedmiogrodu w dzisiejszej Rumunii. Brama, ozdobiona wizerunkami pochodzącej z Węgier świętej Kingi i świętej Jadwigi Węgierskiej, jest symbolem przyjaźni polsko-węgierskiej, a przejście przez nią przynosi podobno szczęście. Warto spróbować!

Śladem mniejszości żydowskiej, która zamieszkiwała Stary Sącz jest zabytkowa synagoga, pełniąca funkcję biur i nie jest udostępniona do zwiedzania ani nie pełni funkcji religijnych, warto jednak przespacerować się ulicą Staszica sąsiadującą z rynkiem.

Muzeum Regionalne imienia Seweryna Udzieli

Bardzo interesującym miejscem w Starym Sączu jest Muzeum Regionalne z siedzibą w przyrynkowym charakterystycznym budynku, XVII wiecznym Domu na Dołkach. We wnętrzach prezentowane są trzy ekspozycje stałe. Pierwsza z nich poświęcona jest historii i kulturze miasta. W ramach wystawy prezentowane są obrazy, płaskorzeźby i rzeźby o tematyce dawnej sztuki religijnej, rzemiosło starosądeckie i życie społeczno-obyczajowe mieszkańców miasta. Osobna sala poświęcona jest dziedzictwu Lachów Sądeckich, grupy etnicznej zamieszkującej obszar Sądecczyzny.  Prezentowane są przedmioty codziennego użytku, przybory kuchenne oraz elementy ubioru. Ostatnia sala przybliża dorobek zasłużonych starosądeczan, jest miejscem pamięci narodowej i tradycji.

Druga z wystaw poświęcona jest twórczości znanej na całym świecie polskiej śpiewaczki operowej Ady Sari (właśc. Jadwigi Sayer), rodzinnie związanej ze Starym Sączem. Na ekspozycji prezentowane są fotografie artystki, pamiątki oraz kolekcja płyt gramofonowych.

Z kolei trzecia wystawa stała przybliża wybitną postać księdza prof. Józefa Tischnera, filozofa, etyka, teologa pochodzącego właśnie ze Starego Sącza. Na ekspozycji prezentowane są starosądeckie miejsca związane z księdzem, materiały archiwalne i fotografie poświęcone rodzinie, kolekcja książek autorstwa księdza profesora Tischnera. Przy muzeum działa także Towarzystwo Miłośników Starego Sącza, które podejmuje liczne inicjatywy edukacyjne oraz organizuje wydarzenia kulturalne.

Spoglądając na miasto z innej perspektywy

Warto zaplanować podczas zwiedzania także trochę dłuższy spacer, poza obręb ścisłego centrum, tak, aby uzyskać jeszcze szersze spojrzenie na miasto. Uroczysko Miejska Góra w Starym Sączu, zwane również Parkową Górą jest kompleksem komunalnych lasów położonym w otulinie Popradzkiego Parku Krajobrazowego wznoszącym się nad miastem od zachodu. To wzniesienie o wysokości 420 metrów nad poziomem morza, na które prowadzi kilka ścieżek pieszych i rowerowych. Walorem miejsca jest spokój płynący z otaczającego drzewostanu oraz od naturalnej fauny i flory otuliny parku. Jedną z głównych atrakcji jest ścieżka edukacyjna. Podążając ścieżką można podziwiać piękną panoramę miasta oraz dowiedzieć się wielu ciekawostek przyrodniczych i historycznych.

Alternatywą są także wycieczki rowerowe w ramach tras Velo Dunajec, którymi można przebyć ciekawe pętle nie tylko na Miejską Górę, ale i trasy wokół miasta, czy dalszych okolic – doliną Popradu i Dunajca aż po Pieniny i Tatry. Każdego roku w Starym Sączu odbywa się Małopolska Tour – jedna z największych imprez rowerowych w naszym województwie.

Enklawa Przyrodnicza Bobrowisko

Miejscem o unikatowym charakterze, atrakcyjnym zwłaszcza dla dzieci jest Enklawa Przyrodnicza Bobrowisko, która powstało u zbiegu dwóch rzek: Dunajca i wpadającego do niego Popradu. Po zakończeniu działalności żwirowni, która wydobywała tutaj kruszywo, miejsce zrekultywowano i osiedliły się w nim bobry. Ścieżka początkowo poprowadzona jest asfaltem i kamieniami, później wiedzie przez drewniane pomosty wzbogacone specjalnymi konstrukcjami drewnianymi do obserwacji zwierząt – zwanych czatowniami.  Szczęśliwcy mogą zaobserwować łabędzia niemego, czaplę czy nawet bobra. Na ścieżce znajdują się tabliczki dydaktyczne z opisami fauny i flory. Każdy, kto zawita w to miejsce pozostanie oczarowany na długo. To świetny pomysł na odpoczynek i edukację w jednym, dostęp jest łatwy nawet z najmłodszymi i z wózkami.

Multimedia