Тшебиня

zdjęcie macew na cmentarzu żydowskim w Trzebini
Первыеевреи появились в Tшебине около XVI века, как путешествующие купцы. В XVIII веке,благодаря стараниям Aнтония Шхильхара Тшебиньского [Antoni Schilhar Trzebiński], который позволил евреям беспрепятственно торговатьв городе, евреи поселились в этих местах. Тшебинская религиозная еврейскаяобщина возникла в 1815 году и включала - кроме самого города Тшебиня - Чатковицы,Дембинк, Фрывалд, Гроец, Кшешовицы, Льготу, Менкиню, Миров, Млошову,Пачултовицы, Псары, Писары, Рудно, Радвановицы, Рудаву, Санку, Седлец,Tшебёнку, Жары с Дубье и Жбик. В XIX веке построены были три синагоги, вчастности: «Шуль» рядом с Рынком и купеческую молельню на ул. Пилсудского. В 20-ыегоды XX века численность евреев в городе была настолько значительной, чтобургомистров выбирали практически всегда из представителей еврейского населенияТшебини. Тшебиньские евреи занимались в основном винокурением и торговлей. Доначала Второй мировой войны еврейское сообщество в Tшебине имело свои синагоги,молитвенные дома, школы, мыкву, бойню, разные благотворительные организации иобъединения. С 1940 по 1941 год значительная часть евреев была выселена в геттов Хшанове или в лагеря принудительной работы на территории Тшебини. Досегодняшнего дня на территории города сохранился киркут (кладбище) с 248мацевами (надгробными стелами), который возник в 1815 году и купеческаясинагога.

Trasa szlaku wiedzie od cmentarza żydowskiego (kirkutu) [1], zlokalizowanego przy ul. Słowackiego. Na cmentarzu zachowało się około 800 macew oraz mogiła zbiorowa, kryjąca szczątki Żydów pomordowanych w obozie za torami. W ostatnich latach wzniesiono w tym miejscu pomnik.

Najstarszy grób - z zachowanym jedynie imieniem Szymon - pochodzi z 1780r., natomiast ostatni pochówek - Dawida Eli Markowicza - odbył się w1942 r. Na nowej części cmentarza, po lewej stronie od bramy wejściowej zaczyna się kwatera przeznaczona dla kobiet, a po prawej kwatera dla mężczyzn. W załamaniu muru przed ohelem (niewielkim murowanym grobowcem)zaczyna się stara cześć cmentarza, gdzie znajdują się najbardziej interesujące macewy; nie ma tu podziału na część kobiecą i męską.

Kolejny punkt na trasie to centrum Trzebini [2],gdzie w okresie międzywojennym zamieszkiwała większość miejscowych Żydów. Przy Rynku znajdowała się wielka synagoga Szul (nie zachowana)oraz synagoga Kupiecka (przy obecnej ul. Piłsudskiego), widoczna po drodze do Dworu Zieleniewskich [3], gdzie znajduje się ekspozycja dotyczącą historii trzebińskich Żydów.

W centrum Trzebini okupant niemiecki zorganizował dla Żydów małe getto. Obejmowało ono teren między ulicami Ochronkową i Krakowską oraz część ulicy Piłsudskiego. W dniu 1.06.1942r. hitlerowcy dokonali na Placu Targowym selekcji miejscowych Żydów.Następnie skoszarowano ich w budynku starej Gazowni [4] przy obecnej ulicy Dąbrowskiego. Wkrótce młodych i zdolnych do pracy popędzono do getta w Chrzanowie. Pozostali zostali wywiezieni do obozu koncentracyjnego Auschwitz- Birkenau.

Szlak prowadzi następnie na teren dawnego obozu w Trzebionce [5], gdzie od 1942 r. istniały baraki, wzniesione dla robotników belgijskich,zatrudnionych przy rozbudowie rafinerii. W 1943 roku na ich miejsce prowadzono angielskich jeńców wojennych z obozu Lamsdorf w Łambinowicach (Śląsk). W 1944 r. niemieckie kierownictwo rafinerii zastąpiło ich więźniami z obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau.Obok tego miejsca wystawiono pomnik „Ofiarom Faszyzmu”.

Kolejny przystanek to miejsce po dawnym boisku sportowym [6] przy obecnej ulicy Pułaskiego, gdzie w dniu 14.09.1939 r. naziści rozstrzelali grupę 23 Żydów z Trzebini. Stąd trasa prowadzi pod wiadukt wzniesiony nad torami, gdzie w dniu 5.09.1939 r. dokonano zbiorowej egzekucji na schwytanych w łapance 87 Żydach (z Chrzanowa i Jaworzna) oraz 3 Polakach. Rozstrzelano ich pod skarpą kolejową [7] na miejscu nazywanym „popielnikiem” (wysypywano tam popiół z pieców węglowych).

Dalej szlak prowadzi na teren dawnego obozu pracy „za torami” [8], gdzie od 1942 r. przebywało jednorazowo około 700 więźniów - Żydów przywiezionych z Francji, Węgier, Polski, Rumunii, Słowacji i ZSRR.Zmarłych lub zamordowanych więźniów wywożono na cmentarz żydowski w Trzebini, gdzie znajduje się ich zbiorowa mogiła (pochowano w niej około150 więźniów). Obóz zlikwidowano w 1943 lub 1944 r. a więźniów najprawdopodobniej zamordowano w Auschwitz.

W pobliżu znajduje się dworzec kolejowy,skąd w czerwcu 1942 r. odjechała w swoją ostatnią podróż – do obozu koncentracyjnego Auschwitz – grupa trzebińskich Żydów, uznanych przez hitlerowców za zbyt starych i chorych, a tym samym niezdatnych do pracy.

mapa trasy szlaku kultury żydowskiej


 

 

 

Мультимедиа