Facebook link

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku Zakopane - Obiekt - VisitMalopolska

Powrót

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku Zakopane

Cmentarz Zasłużonych na Pęksowym Brzyzku Zakopane

Usypane z ziemi mogiły. Przy nich drewniane krzyże i kapliczki.
ul. Kościeliska, 34-500 Zakopane Region turystyczny: Tatry i Podhale
tel. +48 182012665
tel. +48 182012441
Cmentarz przy najstarszej w Zakopanem ulicy Kościeliskiej, biegnącej wzdłuż potoku Cicha Woda, nazywany też Starym Cmentarzem, jest najstarszą zakopiańską nekropolią i jedną z najbardziej znanych w kraju. To miejsce szczególne ze względu na pamięć o ludziach, dzięki których twórczości i pracy współczesne Zakopane ma tak niezwykłą historię, cenne zabytki i niezapomniany klimat.

Pierwszy proboszcz Zakopanego ksiądz Józef Stolarczyk, w 1851 roku założył cmentarz przy kościele świętego Klemensa, na ziemi przekazanej przez Jana Pęksę, stąd jego nazwa. W gwarze góralskiej „brzyz”, „brzyzek” lub „brzyzko” to urwisko nad potokiem. Był on miejscem pochówku mieszkańców miasta i okolic, ofiar górskich wypraw i chorych na gruźlicę. W 1889 roku pochowano na nim pierwszą osobę zasłużoną dla Zakopanego, doktora Tytusa Chałubińskiego. W 1931 roku cmentarz uznano za zabytek narodowy. Początkowo miał on większą powierzchnię, którą w czasie okupacji Niemcy budujący drogę do stacji kolejki na Gubałówkę, zmniejszyli o jedną trzecią.

Po II wojnie światowej cmentarz był w złym stanie. Jego renowację przeprowadzono w latach 50. XX wieku, poprawiono też kamienny mur cmentarny, do którego dodano płaskorzeźby, a obok cmentarnej bramy, projektu Stanisława Witkiewicza, powieszono tablicę z napisem: Ojczyzna to ziemia i groby. Narody tracąc pamięć, tracą życie. Zakopane pamięta 1848–1944. Druga jest ku czci kurierów tatrzańskich z lat 1939–1944.

Przez cmentarz prowadzi aleja, a po jej bokach znajduje się około 500 grobów, w tym 250 osób zasłużonych. Prawie wszystkie to bogato zdobione, niepowtarzalne dzieła sztuki wykonane przez okolicznych artystów, w tym kapliczkami i góralskie krzyże, z drewna, kamienia i metalu, rzeźbione w motywy podhalańskie czy malowane na szkle. Wiele wykonał Władysław Hasior oraz Antoni Rząsa, Urszula Kenar czy Michał Gąsienica Szostak. Poza tym są tu rodzinne groby góralskich rodów: Gąsieniców, Walczaków, Pęksów i innych. Najstarszą budowlą sakralną w Zakopanem jest murowana kaplica Gąsieniców z 1810 roku obecnie świętych Augusta Świerada i Benedykta. Dziś na cmentarzu chowani się tylko Zasłużeni oraz posiadacze rodzinnych grobowców.

Na cmentarzu spoczywają ludzie zwyczajni i niezwykli, artyści, ratownicy i przewodnicy tatrzańscy, politycy, sportowcy, osoby zasłużone dla Zakopanego, Podhala i Polski, między innymi: ksiądz Józef Stolarczyk i Jan Peksa, Stanisław Marusarz i Helena Marusarzówna (olimpijczycy i kurierzy z czasów wojny), doktor Andrzej Chramiec (założyciel zakładu leczniczego), Juliusz Zborowski (dyrektor Muzeum Tatrzańskiego), Kazimierz Przerwa-Tetmajer (poeta), Jan Krzeptowski Sabała (gawędziarz, muzyk), doktor Tytus Chałubiński (lekarz, współtwórca Towarzystwa Tatrzańskiego), Stanisław Witkiewicz (malarz, pisarz), Maciej Sieczka (przewodnik), Kornel Makuszyński (pisarz dziecięcy), Antoni Kenar (rzeźbiarz), Antoni Rząsa (rzeźbiarz), Władysław Orkan (pisarz), Karol Stryjeński (dyrektor Państwowej Szkoły Przemysłu Drzewnego), Kazimierz Dłuski (lekarz), Władysław Hasior (rzeźbiarz), Zofia Radwańska-Paryska (pisarka, taterniczka), Witold Paryski (przewodnik), Beata Obertyńska (poetka), Mieczysław Biernacik (artysty kowal, muzyk).

Na cmentarzu są też nagrobki symboliczne: himalaisty Macieja Berbeki, etnografa Bronisława Piłsudskiego, kompozytorów Karola Szymanowskiego i Mieczysławowa Karłowicza, generała Mariusza Zaruskiego, pisarza, malarza i dramaturga Stanisława Ignacego Witkiewicza Witkacego oraz olimpijczyka i taternika Bronisława Czecha.