Pogórza

Pogórza

Wieża widokowa na szczycie wzniesienia, w tle porosłe lasem wzniesienia

Zwykle przejeżdżamy obok nich „zakopianką” na odcinku Kraków-Myślenice, autostradą A4 lub trochę wolniej „sądeczanką” na odcinku Brzesko - Nowy Sącz. Pogórza (Wielickie, Wiśnickie, Rożnowskie i Ciężkowickie) zupełnie niesłusznie bywają pomijane, a przecież skrywają wiele tajemnic. Są bardzo zróżnicowane topograficznie i kulturowo, oferują wiele atrakcji turystycznych, historycznych oraz etnograficznych. Gwarantują ciekawie spędzony czas, bez względu na rodzaj preferowanego wypoczynku. Zapraszamy w podróż po tym rozległym rejonie Małopolski, który zachwyci każdego! 

Naturalne skarby 

Jezioro Czchowskie powstało w wyniku spiętrzenia wód Dunajca na zaporze wodnej w Czchowie. Podniesienie poziomu rzeki spowodowało zmianę charakteru regionu, ale jednocześnie powstrzymało niszczycielskie powodzie. Kilka kilometrów dalej na południe znajduje się inny sztuczny zbiornik – Jezioro Rożnowskie. Bliskość Nowego Sącza sprawia, że jest to miejsce cieszące się popularnością wśród turystów. Na gości czekają obiekty noclegowe w miejscowościach Tęgoborze, Znamirowice, Gródek nad Dunajcem i Rożnów, a sprzęt pływający wypożyczymy na przystani jachtowej w Znamirowicach.

Na pograniczu Pogórza Wielickiego i Wiśnickiego znajduje się Jezioro Dobczyckie. Ten zbiornik wodny powstał wskutek spiętrzenie wód Raby i tak jak w przypadku jezior Czchowskiego i Rożnowskiego, jego wybudowanie rozwiązało problem powodzi w rejonie. Nie wszyscy o tym wiedzą, ale woda z Jeziora Dobczyckiego stanowi rezerwuar wody pitnej dla Krakowa.

Jeziora to tylko przyrodniczy wstęp do zielonych atrakcji tego regionu. Zapraszamy na Jamną, górę o wysokości 530 m n.p.m., a konkretnie do Chatki Włóczykija. Z tego miejsca rozpościerają się wspaniałe widoki na Pogórza, a przy dobrej pogodzie widać także Tatry. Blisko stąd do rezerwatu Diable Skały w Bukowcu, który powstał w celu ochrony wychodni skał piaskowca ciężkowickiego. Według legendy skałę przyniósł z Węgier sam diabeł. Jest to trochę mniejszy obiekt niż Skamieniałe Miasto w Ciężkowicach, ale podobnie jak tamten, wzbudza zainteresowanie.  

Rezerwat Skamieniałe Miasto jest największą przyrodniczą atrakcją Ciężkowicko-Rożnowskiego Parku Krajobrazowego. Ochronie podlegają wychodnie skalne zbudowane z piaskowca ciężkowickiego, rozrzucone na długości 700 m, począwszy od Czarownicy i skały Ratusz, aż po najwyżej usytuowaną Skałkę (367 m n.p.m.). Najbardziej znaną wychodnią jest widoczna z drogi wojewódzkiej 977 Czarownica. Rzeczywiście, kiedy dokładnie się przyjrzymy, dostrzeżemy zarys ludzkiej twarzy. Podobno zaklęto w niej czarownicę, która urągała księdzu niosącemu posługę dla chorego. Skoro już jesteśmy w Skamieniałym Mieście, to niepodobna pominąć Wodospad Ciężkowicki. Aby do niego trafić, należy iść Wąwozem Czarownic. Jego nazwa wzięła się z legendy, wedle której czarownice odprawiały tam sabaty z diabłami.

20 km na południe od Ciężkowic znajduje się Beskidzkie Morskie Oko. Zlokalizowane na zboczu Maślanej Góry (753 m n.p.m.) jest jeziorem osuwiskowym, które utworzyło się w 1784 r. Bardzo blisko stąd do Jeleniej Góry (684 m n.p.m.), gdzie znajduje się rezerwat chroniący jaworzynę górską, buczynę karpacką oraz jodłę.

Pozostańmy jeszcze na terenie Pogórza Ciężkowickiego i udajmy się do Parku Krajobrazowego Pasma Brzanki, w którym siedliska mają: bóbr europejski, wydra, traszka grzebieniasta, traszka karpacka i kumak górski. Najwyższym szczytem parku jest Brzanka (536 m n.p.m.), warto ją zdobyć, bowiem na jej szczycie znajduje się platforma widokowa, z której doskonale widać okolicę, a przy dobrej pogodzie Tatry.

Rezerwat w masywie góry Styr utworzony został w celu zachowania naturalnych zbiorowisk leśnych typowych dla Pogórza Karpackiego. Rezerwat Cisy w Mogilnie na północnych stokach Jodłowej Góry (715 m n.p.m) znajduje się blisko Nowego Sącza. Na obszarze 56 ha ochronie podlega cis pospolity. Co ciekawe, to właśnie ten gatunek drzewa jako pierwszy został objęty w Polsce ochroną, a stało się to za panowania króla Władysława Jagiełły.

Przenieśmy się teraz na Pogórze Wiśnickie do Wiśnicko-Lipnickiego Parku Krajobrazowego. Na liście „koniecznie do zobaczenia” znajdują się wychodnie skalne Kamienie Brodzińskiego, drewniany kościół św. Leonarda wpisany na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, Rezerwat przyrody Kamień-Grzyb oraz Rezerwat Bukowiec.

Z Pogórza Wiśnickiego udajemy się na Pogórze Wielickie, konkretnie w rejon Mogilan. Trafiamy tu do rezerwatu przyrody Kozie Kąty, który chroni drzewostan mieszany z udziałem jodły oraz florystycznego rezerwatu Cieszynianka chroniącego wyspowe stanowisko cieszynianki wiosennej.

Sacrum 

Na terenie całej Małopolski krzyżowały się religie, które przez stulecia funkcjonowały obok siebie, nic więc dziwnego, że Pogórza obfitują w wiele wspaniałych obiektów sakralnych, zarówno religii chrześcijańskiej, jak i żydowskiej. Znakomita większość drewnianych budynków znalazła się na Szlaku Architektury Drewnianej. 

Zachęcamy do odwiedzin zespołu kościoła parafialnego Narodzenia NMP w Czchowie. Budynek został wzniesiony został w 1346 r. w stylu gotyckim. Jest najstarszym i najlepiej zachowanym zabytkiem architektury sakralnej ziemi brzeskiej. 

W Tropiu nad Dunajcem stoi romański kościół, jeden z najstarszych w tej części Polski. Jak głosi tradycja, wzniesiono go w miejscu, gdzie znajdowała się pustelnia św. Świerada, mnicha benedyktyńskiego żyjącego na przełomie X i XI w. Z pierwotnej budowli ostały się tylko mury prezbiterium. Inny romański kościół znajdziemy w Dziekanowicach. Według historyków mógł powstać już na przełomie XI i XII w.

W Iwkowej znajduje się kościół cmentarny Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny datowany na II poł. XV w. Polecamy również wizytę w kościele parafialnym św. Mikołaja Biskupa w Tymowej, ufundowanym w XIV w. Oba obiekty leżą na Szlaku Architektury Drewnianej.

Inne okoliczne świątynie, które znalazły się na liście SAD to: kościół pomocniczy św. Jana Chrzciciela w Rzepienniku Biskupim z początków XVI w., kościół parafialny św. Bartłomieja w Jastrzębi, kościół parafialny Matki Boskiej Różańcowej w Przydonicy, kościół parafialny Podwyższenia Krzyża Świętego w Podolu - Górowej, kościół św. Apostołów Piotra i Pawła w Rożnowie, kościół Wszystkich Świętych w Bobowej.

Równie interesujące są wnętrza kościołów: św. Małgorzaty w Żurowej, św. Michała Archanioła w Jodłówce Tuchowskiej, św. Justyny w Paleśnicy, św. Stanisława w Wilczyskach, św. Katarzyny w Ryglicach, który zbudowano w miejscu XVII-wiecznej drewnianej świątyni czy zespół klasztorny oo. Franciszkanów w Zakliczynie.

Na osobną uwagę zasługują, m.in. zespół klasztorny oo. Franciszkanów w Wieliczce z obrazem Matki Bożej Łaskawej Księżnej Wieliczki, kościół pomocniczy św. Wojciecha w Szymbarku, który według tradycji stoi w miejscu, w którym św. Wojciech zmierzając z Węgier do Polski, odprawił mszę świętą. Koniecznie trzeba zobaczyć wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO: kościół św. Michała Archanioła w Binarowej oraz kościół św. Leonarda w Lipnicy Murowanej.

W Nowym Wiśniczu mamy dwa ważne kościoły. Pierwszy to zespół kościoła parafialnego Wniebowzięcia NMP, gdzie na plebanii znajduje się obraz Jana Matejki „Wskrzeszenie Łazarza”. Z kolei zespół klasztorny Karmelitów w Nowym Wiśniczu znajduje się na terenie…więzienia. Można tam wejść tylko raz w roku, w trakcie trwania Weekendu z Zabytkami Powiatu Bocheńskiego, organizowanego co roku w pierwszą sobotę i niedzielę września.

Zwiedzając małopolskie obiekty sakralne nie można pominąć Bazyliki kolegiackiej św. Mikołaja w Bochni. Największy i najstarszy kościół w tym mieście wybudowano w XV w. Obok kościoła znajduje się wolnostojąca drewniana dzwonnica konstrukcji słupowej z początku XVII wieku, którą wpisano do rejestru SAD.

W okolicy nie brakuje sakralnych świadectw kultury żydowskiej. W Bobowej warto zobaczyć synagogę oraz cmentarz żydowski – oba miejsca związane z ośrodkiem chasydzkim założonym pod koniec XIX w. przez rabina Szlomo Halberstama. W synagodze odbywają się nabożeństwa podczas pielgrzymek chasydów do grobów cadyków bobowskich.

W okresie I Wojny Światowej na terenie Małopolski toczyło się sporo walk. Do najważniejszej bitwy i przełamania frontu wschodniego doszło pod Gorlicami - wojska niemieckie i austro-węgierskie pokonały, zmuszając do odwrotu, wojska rosyjskie. W walkach na froncie poległo wielu żołnierzy, stąd w okolicy znajduje się dużo cmentarzy, na których spoczywają ich ciała. Jednym z nich jest obiekt o numerze 123 Łużna na wzgórzu Pustki, znajdujący się na Szlaku Frontu Wschodniego I Wojny Światowej. Jest największym ze wszystkich 400 nekropolii I Wojny Światowej na terenie Galicji Zachodniej. Pochowanych jest tu blisko 1201 żołnierzy. 

Coś dla ciała i dla ducha

Pogórze słynie ze specjałów kulinarnych, których nie ma nigdzie indziej. Należy do nich suska sechlońska – odmiana śliwy, która charakteryzuje się mięsistym miąższem i pomarszczoną, lepką skórką w kolorze ciemnogranatowym. Teren Raciechowic jest znany z sadów jabłoniowych! Tutejsze owoce dojrzewają w ostrzejszym klimacie, a dzięki nasłonecznieniu południowych stoków nabierają wyjątkowego smaku.

Z fasoli „Piękny Jaś" można zrobić dosłownie wszystko, co potwierdza towarzyszący dorocznemu świętu w Zakliczynie konkurs na potrawę z tego warzywa. Warto wiedzieć, że roślina została wpisana na listę Chronionych Nazw Unii Europejskiej.

Jeśli komuś mało jedzenia, to zapraszamy na Święto Soli w Wieliczce. A może coś mocniejszego z pobliskiej winnicy? To tylko 3,5 km od wielickiej uprawiane są szczepy Chardonnay, Riesling, Merlot, Cabernet, Muscat, Gruener Veltliner i Pinot noir, a odwiedzający mogą degustować wina i poznać ich historię oraz proces produkcji. Małych, rodzinnych winnic warto szukać na terenie całych Pogórzy.
Na koniec kulinarnej uczty proponujemy przysmak w postaci kiełbasy piaszczańskiej, która jest zarejestrowana w unijnym systemie chronionych nazw pochodzenia i chronionych oznaczeń geograficznych oraz gwarantowanych tradycyjnych specjalności. Ten specjał z mięsa wieprzowego, peklowany na półmokro marynatą wywaru ziołowego i soli kamiennej, Kijacy, zgodnie z legendą, dostarczali na stół królewski na Wawelu. Dodatek ziół wyróżnia kiełbasę piaszczańską spośród innych kiełbas, gdyż w Polsce do produkcji kiełbasy nie dodaje się zazwyczaj przypraw innych niż: sól, pieprz i czosnek.

Jednak nie tylko regionalne smaki wyróżniają Pogórza. Bobowa słynie z Międzynarodowego Festiwalu Koronki Klockowej, zaś corocznie w Dobczycach odbywa się osobliwa impreza pod nazwą „Wypas w Dobczycach”. Nazwa pochodzi od dawnego określenia miejscowej ludności, którą nazywano „koziorzami".  Świętu z barwnym korowodem towarzyszą m. in. konkurs na najładniejszą kozę, pokazy zabytkowych pojazdów, akcje charytatywne, konkurencje sportowe i degustacje kulinarne. Tuż przed Wielkanocą warto przyjechać do Lipnicy Murowanej, w której organizuje się konkurs na najwyższą palmę – rekordowe sięgają kilkunastu metrów!

Melomanom polecamy Festiwal Kromera w Bieczu, podczas którego w epokowych wnętrzach rozbrzmiewa muzyka dawna wykonywana na historycznych instrumentach. Pozostając w tematyce muzycznej, na uwagę zasługuje także koncert edukacyjny CHOPINspired – wyjątkowy projekt pokazujący olbrzymi wpływ twórczości Fryderyka Chopina – zarówno na kompozytorów polskich, jak i zagranicznych.

Jeśli szukacie ciekawych obiektów do fotografowania warto zwrócić uwagę na malowidło 3D „Solny Świat” na wielickim Rynku – obecnie największy tego typu obraz w Polsce. Zawiera charakterystyczne fragmenty prawdziwych wnętrz wielickich żup solnych (np. Kaplica Świętej Kingi) odpowiednio skomponowanych i widzianych w ogromnej rozpadlinie skalnej. 

Multimedia